Һарайҙа торған һайын Иҙеүкәйҙең абруйы арта барған. Бәйгеләрҙә ат сабыштырғанда, ерҙән балдаҡ алыуҙа, көрәштә, уҡтан атыштарҙа берәүгә лә ал бирмәгән. Етмәһә, хан ҡыҙы Ынйыбикәнең, Иҙеүкәйгә ғашиҡ булып⁴⁰, һунарға бергә сығып йөрөүенә Сәләхиҙең эсе ҡайышҡан. Сәләхи, хан менән Иҙеүкәйҙе ыҙғыштырыр өсөн, төрлө юлдар эҙләгән.
Берҙән-бер көндө Сәләхи ханбикә янына килгән дә былай тип һөйләгән:

— Бикәм, һин ни уйлайһың?
Дана үҫкән ҡыҙың бар,
Хәзәр* ханы улына
Һорай торған уйы бар.
Каруан-каруан ҡыҙыл мал,
Өйөр-өйөр йылҡы алып,
Баш бей менән хан улы
Килә тигән хәбәр бар.

Хан үткәргән ҙур туйҙа һарай ҡыҙҙары ла булған. Сорнайсылар сорнай уйнағанда, ҡыҙҙар бейегән, йыр йырлаған. Араларында Ғәнәкә исемле бер ҡол ҡыҙы Иҙеүкәйҙе күреү менән ғашиҡ булған.
Иҙеүкәй ҙә, быны күҙләп тороп, ҡыҙға килеп һүҙ ҡушҡас, икәү-ара һөйләшеп яҡын йөрөй башлағандар, ти.

Ғәнәкә бик аҡыллы,
Үҙе серле булғанға,
Иҙеүкәйҙе Ынйы ла
Һәр саҡ һөйөп йөрөгәнгә,
Иҙеүкәйҙе һөйөүен,
Иҙеүкәй һүҙ биреүен
Һис берәүгә әйтмәгән.

Ынйы хәҙер тынғандай,
Иҙеүкәй уға булғандай,
Иҙеүкәйгә һырышып
Йөрөгәнен күргәнгә,
Сәләхи тағы көнләшкән.
Ханбикәгә аулаҡта
Иҙеүкәйҙе ошаҡлап,
Ханбикәне тағы ла
Төрлө яҡтан шаштырған.

Берҙән-бер көн Туҡтамыш
Янғыҙ-аулаҡ булғанда,
Ҡайғылатып ужарын⁴⁵
Хан янына килгән дә,
Алдап-йолдап иренә
Ханбикә һүҙ асҡан, ти:...

Иҙеүкәй сығып тайғас, Туҡтамыш хан: «Иҙеүкәй һиҫкәнде, хәҙер ул Уралға ҡайтып шау һалыр, илен туплап, яу менән килер», — тип уйға ҡалған, ти. «Әле алыҫ китмәгәндер», — тип, Иҙеүкәйҙе кире бороп алып ҡайтырға бар батырын димләй башлаған⁵⁵:

— Урал, Яйыҡ батырҙың
Ҡотон йәйгән тоҡомдан
Батыр булып тыуған ир,
Бер ырыуға баш булып,
Ус төбөндә ил тотоп,
Даның киткән ҡыпсаҡ бей!
Ҡуш-ҡуш бысаҡ таҡҡан ир,
Ҡуш әҙернә аҫҡан ир,
Дошманды ҡыуа бар, тимен,
Барып йәнен ал, тимен!

Эҙләп киткән батырҙар,
Яйыҡ үтеп, Иҙелдең
Аръяғында, ҡаяла,
Аттан төшөп торғанын
Иҙеүкәйҙең күргәндәр⁶⁸.
Иҙеүкәйҙе күргәс тә,
Елә-сүкей барыусы
Батырҙарҙың барыһы
Аттарын шарт туҡтатҡан.
Тоташ бармай, беребеҙ,
Йә булмаһа икебеҙ
Тәүҙә барып күрәйек,
Тиеп шунда уйлашҡан.
«Мин бармайым, һин бар», тип,
Был батырҙар ҡурҡышып,
Төрлө һүҙгә етешеп,
Үҙ-араһы тартышҡан.

Ирәмәлдә* ат менеп,
Ямантауға еткәндә,
Иҙел ҡырыҡҡан урында,
Атын бороп туҡтатҡан.
Айылын бушатып, атын
Теҙген буйлап утлатҡан.
Күк бурҙайға шул ерҙә
Бер ҡош атып ашатҡан.

Иҙеүкәй ятып йоҡлағас,
Күккә ҡарап күк бурҙай
Моңһоу итеп олоған.
Иҙеүкәй торған һиҫкәнеп,
Бурҙай киткән еҫкәнеп,
Иҙеүкәйҙе эйәртеп;
Шыр урманды аралап,
Бер ҡаяны самалап,
Бер мәмерйә алдына
Эте барып туҡтаған.

Оҙон-оҙон юл буйлап
Сатмыр ханға барғанда,
Уйһыу ерҙә бер егет
Йәйрәп йоҡлап ятҡанда,
Битенә ҡунған себенде
Һирпеп ҡыуып, еләҙләп,
Егет башын алдына
Һалып, мандап* ултырған
Бер һылыу ҡыҙ янына
Иҙеүкәй барып сыҡҡан, ти.

Сатмыр хандың илендә
Аҙмы-күпме торған һуң,
Үҙен танытып, дан сәскәс,
Туҡтамышҡа Сатмыр хандың
Дошманлығын белгән һуң,
Туҡтамыштың Уралға
Яһаҡсылары барып,
Ҡан-яу асып, ил талап,
Яһаҡ йыйғанды ишеткәс,
Иҙеүкәй ханға ингән дә
Былай тиеп һүҙ асҡан:
— Ай, Сатмыр хан, Сатмыр хан,
Ата-әсәнән ханлыҡты
Мираҫ итеп алманың:
Юлбаҫар ҙа булғанһың,
Үс алырға йөрөгәнһең,
Сыңғыҙ тоҡомо хандарҙа
Хеҙмәттә лә булғанһың!

Иҙеүкәйҙең улына
Бүтән исем ҡушырға
Ата-әсәһе булмағас,
Кем балаһы булыуын
Бөтә илдән йәшергәс,
Нуретдинды алмашып,
Уның урынына ҡалғас,
Һаман шулай Нуретдин
Исемендә йөрөгән.

Иҙеүкәй китеп күп торғас,
Балаһы үҫеп ҙур булғас,
Үҙе уҫал, бик батыр,
Уйнағанда һуғышҡас,
Иҫәнбайҙың бисәһе
Үҙ алдына һөйләнгән:
«Атаһындай, бының да
Башы һыймаҫ бер ерҙә,
Миңә ҡалды бер бәлә
Ҡаңғыртырға сит ерҙә.

Эштең барын төшөнгәс,
Сатмыр хандың яу башы
Иҙеүкәй икәнен белгәс,
Урҙаны ташлап китергә,
Туҡтамыштың бер ҡыҙын
Үҙенә бисә итергә,
Тип Сәләхи уйлаған.
Туҡтамышка ошоно
Аҡыл итеп һөйләгән:

— Иҙеүкәй ҡуймаҫ, килер ул,
Ерең-һыуың алыр ул.
Бисәһе өсөн мине аҫыр,
Балаһы өсөн улың аҫыр,
Атаһы өсөн һине аҫыр,
Әсәһе өсөн бикәң аҫыр,
Данлы ҡыҙың Ынйыны
Барыбер ҡуймай, бер алыр.