* Ағас емеше менән, кеше эше менән.
* Ағасты япраҡ биҙәй,
Кешене хеҙмәт биҙәй.
* Аҙ һөйлә, күп эшлә.
* Аҙығыңды алыҫ ҡуй, ҡаҙығыңды ҡулбуй(ы).
* Айға үрелгән – нурға күмелгән.
* Айран бешеп, май төшмәй,
Сүбәк сәйнәп, май сыҡмай.
Вариант: Һыу бешеү менән май сыҡмай,
Һағыҙ сәйнәп, май сыҡмай.
* Айыу йоҡоһон йоҡлама,
Айыу йоҡоһо айҙа ла бөтмәй.
* Аҡрын барған аттан уҙған,
Йүгереп барған тайҙан ҡалған.
* Аҡрын барһаң, алыҫ китерһең.
* Аҡсаң бөткәнгә ҡайғырма, эшең бөткәнгә ҡайғыр.
* Аҡыллы ир шул булыр:
Ҡулындағың алдырмаҫ;
Кеше һайын туҡталып,
Юҡ һүҙ тыңлап ҡаңғырмаҫ;
Барынан да бере шул:
Бөгөнгө эшен таңға ҡалдырмаҫ.
* Алғыр кеше алымынан,
Йылғыр кеше аҙымынан билдәле.
* Алда булһа ҙур теләк,
Эштән ял таба йөрәк.
* Алдан аяғын кейенгән – алға сыҡҡан.
* Алдын аяғына ҡарап юрғанын һуҙыр,
Ялҡау юрғанына ҡарап аяғын һуҙыр.
* Алдынғылыҡ – тәхеткә,
Иремтәлек – ләхеткә.
* Алдың-артың уйлап эш ит.
* Алдын бер уйла, артын биш уйла.
* Алдыңа килгән ашты йота бел.
* Алйоттоң эше булмаҫ,
Ялҡауҙың ашы булмаҫ.
* Алтмыш аҙым алға атла,
Алты тапҡыр артыңа ҡара.
* Алтын бөртөкләп йыйыла.
* Алтын ҡәҙерен көмөшсө белер.
* Алтын утта һыналыр,
Әҙәм эштә һыналыр.
* Алтынды ҡоя белмәгән иретер,
Тирене иләй белмәгән серетер.
* Арбам һынды тип, күстән* ҡалма,
Башым ауырта тип, эштән ҡалма.
* Арбаны ат тартыр, күләгәне эт тартыр.
* Арғымаҡтың билгеһе – ҡаҙылыҡ йыймаҫ, ял йыйыр.
* Арҡауын атһаң, буйын алырһың.
* Артҡа ҡалһаң, тапалырһың.
* Арыҫлан ҡойроғон тоттормаҫ,
Уңған ирҙәр һис кемдән оттормаҫ.
* Ат тешенән билгеле,
Егет эшенән билгеле.
* Аттың үҙе ниндәй, йөгө шундай.
* Ата алмаған атынан күрер,
Ҡайта килеп, ҡатынынан күрер.
* Ата алмаған мылтығынан күрер.
* Ата алмаған йәйәһенән күрер.
Вариант: Ата алмаған йәйә һайлар.
* Ата алмағандың уғы алты ҡолас китер.
* Атаң ҡуйған атың менән аталырһың,
Хеҙмәтеңә ҡарай маҡталырһың.
* Атаһыҙ тороп була – балтаһыҙ тороп булмай,
Инәһеҙ тороп була – энәһеҙ тороп булмай.
* Ауан* кеше ауыҙы менән ҡош тотор.
* Ауыҙыңа кергәнде сәйнәргә иренмә.
* Ауыр йөктө ат тарта,
Ауыр эште ир тарта.
* Ауыр күтәргән – билен һындырған.
* Ауыр таш – тау аҫтында,
Ауыр эш – бауыр аҫтында.
* Ауыр эшкә беләк бар,
Ҡыйыу эшкә йөрәк бар.
* Ауыр эште күмәк ҡул еңгән.
* Ауырыу бер үлер,
Иренсәк көн дә үлер.
* Ауырыуға дауа бар, дәртһеҙгә дауа юҡ.
* Ахырызаман булғанда йүнһеҙ кеше йүнлегә эш өйрәтер.
* Ашаған белмәй, тураған белә.
* Ашаған аш табыр, эшләгән эш табыр.
* Ашағанда аҙ яҡшы, эшләгәндә күп яҡшы.
Вариант: Ашағанда икәү яҡшы,
Эшләгәндә өсәү яҡшы.
* Ашағанда ҡолағың һелкенһен,
Эшләгәндә йөрәгең елкенһен.
* Ашағанда телһеҙ бул,
Эшләгәндә өнһөҙ бул.
* Ашамай тамаҡ туймай,
Эшләмәй ризыҡ булмай.
* Аштан ҡалһаң да, эштән ҡалма.
* Ашы юҡ ураҙа тотҡан,
Эше юҡ ас ултырған.
* Ашын яратһаң, эшен дә ярат.
* Ашына күрә табағы, эшенә күрә тамағы.
* Ашыҡҡан арба аҡрын тәгәрәй.
* Ашыҡҡан арыр, аҡрын барыр.
* Ашыҡҡан эштә хәйер юҡ.
* Ашыҡҡан һыу диңгеҙгә етмәҫ.
* Ашыҡһаң да, ҡабаланма.
* Аяғың тәп итмәй, ауыҙың сәп итмәй.
* Бейә эштә йөрөп тирләһә,
Ҡолон бушҡа йөрөп тирләй.
* Бала көлкөгә туймаҫ,
Ялҡау йоҡоға туймаҫ.
* Балаһыҙҙың малы хәрәм,
Эшлекһеҙҙең йәне хәрәм.
* Балта оҫтаһы балтаһынан билгеле.
* Балта сапҡансы, түмәр ял итә.
* Балта һабы беләктән башлана, үткерлеге – йөрәктән,
* Балтаң булмаһа, урманға барма.
* Балтасының өйө терәүле.
* Балыҡ тотһаң, башынан тот.
* Балыҡты йөҙөргә, үгеҙҙе һөҙөргә өйрәтмәйҙәр.
* Бармағына ышанған – ҡашыҡһыҙ ҡалған.
* Бармағыңа аң килһә, һәнәреңә дан килер.
* Бармаҡ йөрөт – аң эйҙер,
Бәке йөрөт – ҡан кейҙер.
* Бармаҡ тоя белмәһә, ҡул ҡоя белмәй.
* Батыр көсө менән, егет эше менән.
* Батырға ла ял кәрәк.
* Баш барҙа бүрексе бөтмәҫ,
Аяҡ барҙа итексе бөтмәҫ.
* Башлаған эш – бөткән эш.
Вариант: Башланған эш эшләнә.
* Башлаған эшеңде тамамла.
* Башланған эштең бөткәне яҡшы.
* Башлаусыһы булһа, ҡеүәтләүсеһе табылыр.
* Башлы кеше ташты аш итер.
* Башта уйла, унан эшлә.
* Башы нисек – ахыры шулай1.
* Башың йәш икән – күп эш алма.
* Башыңа төшһә, башмаҡсы булырһың!
* Белгән белгәнен эшләр,
Белмәгән беләген тешләр.
* Белгән – юлда, белмәгән – түрҙә.
* Белмәгән белер, белгәндән көлөр.
* Белмәгән эшкә ҡатышма.
* Белмәгән эштән шайтан көлгән.
* Белмәгәндең беләге тыныс, белгәндең ике ҡулына ла көс.
* Белмәгәндең беләге тыныс,
Белгәндең йөрәге тыныс.
* Бер имгәнһәң, бер кинәнерһең.
* Бер кирегә китһә, гел кирегә китер.
* Бер көн артта ҡалһаң, биш көн йүгерерһең.
* Бер ҡул менән төйөн бәйләнмәй.
* Бер тырышлыҡ унлата ҡайта.
* Бер эшен ташлаған, икенсеһен ташлаған –
Береһен дә ослап сыға алмаған.
* Бер эшкә бәйләнгәс, билеңде бушатма.
* Бер эшлә, берәгәйле эшлә.
Вариант: Биште эшләгәнсе, берҙе еренә еткереп эшлә.
* Бер юлы ике кәмәнең ҡойроғон тотоп булмай.
* Бикәр* эш битһеҙ булыр.
* Бил бөкмәйенсә белен бешмәй.
* Билдәһеҙ эштә тәүәккәллек ҡотҡара.
* Биш мәртәбә уйла, бер мәртәбә эшлә.
* Боҙға быҙаулама.
* Боландың мөгөҙө,
Сәсәндең һүҙе,
Филдең теше,
Оҫтаның эше ҡиммәт.
* Бөгөнгө эшенде иртәгәгә ҡалдырма.
* Буй эшләмәй, ҡул эшләй,
Эштә ҡулың күп булһын.
* Буйына ҡарама, ҡулына ҡара.
* Булған кешенең көрәге лә утын киҫер.
* Булдыҡлы булмағанды булдырыр.
* Булдыҡлы эшкә тотонһа,
Ташынды ла аш итер,
Булдыҡһыҙ эшкә тотонһа,
Ашыңды ла таш итер.
* Булдыҡһыҙ балтанан күрер.
* Булдыҡһыҙҙан һәнәр сыҡмаҫ.
* Булдыҡһыҙҙың ҡоралы насар.
* Булмаҫтай алтмышҡа етһә лә булмаҫ.
* Булмаҫтайға һүҙ әрәм.
* Булмаҫтайҙан булмаҫ:
Ул да тыумаҫ, ҡыҙ ҙа тыумаҫ,
Тыуһа ла — тормаҫ.
* Булмаҫ эште телгә алма.
* Булыр-булмаҫ кеше ат үлтерер.
* Булыр ир алты йәшендә башмын, тир,
Булмаҫ ир алтмыш йәшендә йәшмен, тир.
* «Булыр» тигән – булдырған.
* Булырҙайҙың – йөҙөнән,
Булмаҫтайҙың – һүҙенән (билгеле).
* Булырҙайҙың – ҡулынан,
Булмаҫтайҙың – уйынан (билгеле).
* Бушҡа йөрөгәнсе, бушҡа эшлә.
* Бушты бушҡа бушатма.
* Бүрене аяғы туйҙыра.
* Бүренең көсө тешендә,
Кешенең көсө эшендә.
* Вайымһыҙҙың эше алымһыҙ.
* Ваҡ эште лә эре итеп башҡар.
* Ваҡытлы эш ваҡытында яҡшы.
* Ваҡытһыҙ эшләнгән эш эшләнмәгәнгә иҫәп.
* Ғәйрәт иткән тау ярыр.
* Дан хеҙмәттә яулана.
* Дандың төбө – хөрмәт, хөрмәт төбө – хеҙмәт.
* Донъя бөтөр, эш бөтмәҫ.
* Донъя эшен әхирәткә ҡалдырма.
* Донъяла кеше эшләй алмаған эш юҡ.
* Донъяла ни татлы – йән һөйгән хеҙмәт татлы.
* Донъяның эше бөтмәҫ.
* Дәрт биргәнгә дарман бирер.
* Дәрт – даръя, дарман – донъя.
* Дәрт иткән эшләр.
* Дәртең булмаһа, дарманың булмай.
* Дәртле дарманын табыр.
* Дәртһеҙ егет йоҡосан булыр.
* Дәртһеҙ кешенән эш сыҡмаҫ.
Вариант: Дәртһеҙҙән дәрт сыҡмаҫ.
* Дәртһеҙгә дан юҡ.
* Дәртһеҙгә дауа юҡ.
* Ҙур эште әкренләп эшлә.
* Егет булһаң, йоҡлап ятма.
* Егет кеше яуҙа көс менән алдырһа,
Яланда эш менән алдыра.
* Егет кешегә етмеш төрлө һәнәр ҙә аҙ.
* Егеттең төҫөн әйтмә, эшен әйт.
* Егәрле уңыр, ялҡау туңыр.
* Егәрленең ҡулы ете.
Вариант: Егәрленең ҡулы уртаҡ.
* Елкәң иҫән булһа, ҡамыт табыла.
* Еләк берәмләп йыйыла.
* Еңел эш ҡөҙрәт менән эшләнер.
* Етеҙ үҙен бөтөрөр,
Әкрен эшен бөтөрөр.
* Етешкән – ете елән кейгән.
* Етмеш ергә ҡул һуҙма.
* Иген келәттә, кеше хеҙмәттә күренә.
* Изге ниәт менән башланған эштең ахыры хәйерле булыр.
* Изге эштең иртәгеһе яҡшы.
* Изге эштә ашығыу хәйерле.
* Ижтиһад иткән моратына еткән.
* Ике ҡуяндың ҡойроғон тотоп булмай.
* Ике кәмә ҡойроғона йәбешһәң, береһен дә тота алмаҫһың.
* Ике уйла, бер эшлә.
* Илһамлы хеҙмәт – илгә ҡеүәт.
* Иләк менән һыу ташымайҙар.
* Иләмәй күн булмаҫ,
Тиреһеҙ тун булмаҫ.
* Иң элек уйла, унан эшлә.
* Ир аҫылы эштә беленә.
* Ир ғәйрәте тауҙы ҡом итә.
* Ир ҡоралы – ҡамсылыр, ҡулда барҙа ҡәҙере юҡ.
* Ир маҡтаныр, ҡорал эшләр.
* Ир һәнәре эш булыр.
Вариант: Ирҙең һүҙе эш булыр.
* Иренгән ике үлгән.
* Иренгән ике эшләр, артынан бармағын тешләр.
* Иренгән эш һөймәҫ.
* Иренгәндең иренен эт ялаған.
* Иренмәгән иртәгәге эшен бөгөн бөтөргән.
* Иренмәгәндең ирене ашлы, иркәнең күҙе йәшле.
* Иренмәгәндең эше сифатлы.
* Иренмәһәң, оҫта булырһың.
* Иренсәк донъянан ҡоро ҡалыр.
* Иренсәк иркә булыр.
* Иренсәккә эш ярамаҫ.
* Иренсәкте илсе итһәң, илеңә яу килтерер.
* Иренсәктең ирене кибер.
* Иренсәктең табышы юҡ.
* Иренсәктең эше ике.
* Иренсәктә дәрт булмаҫ.
* Иренһәң – ауырырһың,
Тырышһаң – һауығырһың.
* Иренһәң – иренеңә теймәҫ.
* Оялһаң, һүҙең кем әйтер?
* Иртә барһаң – ит бешә,
Һуңға ҡалһаң – бит бешә.
* Иртә торған ас ҡалмаҫ.
* Иртә торған бай булған,
Һуңлап торған хур булған.
* Иртә торған егеттең ырыҫы артыҡ,
Иртә торған ҡатындың өлөшө артыҡ.
* Иртә торған ир уңыр.
* Иртә торған үкенмәҫ.
* Иртә торғандың ғүмере оҙон.
* Иртә торғандың ырыҫы артыр.
* Иртә тормаған иртәнге ризыҡтан ҡалған.
* Иртә торһаң – уңырһың,
Кискә ҡалһаң – туңырһың.
* Иртәгә ҡалған эшең – һынып төшкән тешең.
* «Иртәгә» тигән иренгән, бөгөндән ҡалған бөлгән.
* «Иртәгә» тигән уй менән бөгөн тамаҡ туймай.
* Иртәгәге эшенде бөгөн уйлап ҡуй.
* Иртәгеһен ишәк ҡайғыртҡан.
* Иртәнге эш ырымлы була.
* Иҫәп кәрәк, уй кәрәк,
Уйлап эшләгән – һирәк.
* Иҫәрҙе яҡлама, ялҡауҙы маҡтама.
* Иҫәрҙең ише булмаҫ,
Ялҡауҙың эше булмаҫ.
Вариант: Иҫәрҙең иҫе булмаҫ,
Ялҡауҙың эше булмаҫ.
* Итексенең беҙе юҡ.
* Итексенең итеге булмаҫ,
Балтасының ишеге булмаҫ.
* Итексенең итеге тишек,
Балтасының балтаһы китек.
* Ишектән кереп, төнлөктән сыҡма.
* Ишәк тиреһе ябынһаң да, арыҫлан эшен эшлә.
* Йоҙағын эшләгән асҡысын да эшләр.
* Йоҡлаған йоҡо тапҡан,
Йоҡламаған йылҡы тапҡан.
* Йоҡлаған көлкө алыр,
Йоҡламаған төлкө алыр.
* Йоҡлаған ҡалыр, уяу донъяны алыр.
* Йоҡлағанға йоҡмаған.
* Йоҡлағанға өлөш юҡ.
* Йоҡлағандың өҫтөнә ҡар яуыр.
* Йоҡо тамаҡ туйҙырмай.
* Йоҡо ялҡауҙы ярата.
* Йоҡосан егеткә дәрт булмаҫ.
* Йоҡосоға аш юҡ.
* Йоҡоһо оҙондоң бәхете ҡыҫҡа.
* Йомоҡ күҙеңә көн төшөрмә.
* Йөк ауырын нар* күтәрер.
* Йөрәк тынмай беләк тынмай.
* Йөрәгендә барҙың беләгендә бар.
* Йүгергәндән бурҙайҙың табаны туҙмай.
* Йүгерек атҡа ял теймәй.
* Йүгереп тота алмаған атлап тота алмай.
* Йүгәнһеҙ тороп булһа, һөнәрһеҙ тороп булмай.
* Йүне барҙың көнө бар.
* Йүнһеҙ итеген майлар, итеге итәген майлар.
* Йүнһеҙ итексе беҙен ғәйепләр.
* Йүнһеҙ килеп, йүнлегә эш өйрәтер.
* Йүнһеҙ менән ағас ҡырҡма – өҫтөңә ауҙарыр.
* Йүнһеҙ менән көнөң уртаҡ булмаһын.
* Йүнһеҙ әҙәм булғансы, юҡҡа сыҡҡан булһаңсы!
* Йүнһеҙҙе эшкә ҡуш, артынан үҙең төш.
* Йыбанмаған оҫта булған,
Оялмаған күрәҙә булған.
* Йылдам атҡа ҡамсы кәрәкмәй.
* Йә эшең үлһен, йә үҙең үл.
* Йәй эшләмәһәң, ҡыш ашарға тапмаҫһың.
* Мәйең рәтле булһа, сәйең шәрбәтле булыр.
* Йәмһеҙҙең көҙгөһө насар,
Булдыҡһыҙҙың ҡоралы насар.
* Йән биргәнгә йүн биргән.
* Йән ҡыйналмай эш бөтмәҫ.
* Йәне барҙың йүне бар.
* Йәнен аямаған яу алыр,
Малын аямаған дау алыр.
* Йәнт* итмәгән – тапмаған.
* Йәһәтләһәң – ит бешә,
Һуңға ҡалһаң – бит бешә.
* Йәштәр килһә эш башлай,
Ҡарттар килһә һүҙ башлай.
* Кейеҙ ҡалыны беләккә төшә.
* Кем өлгөр – шул алғыр.
* Кем эшләмәй, шул ашамай.
* Кемдең эш көнө күп, шуның ҡулы мул.
* Кеше икмәгенә ауыҙыңды асма, үҙең тап.
* Кеше нәҫеле менән оло булмаҫ, һәнәре менән оло булыр.
* Кеше эше менән маҡтанма.
* Кеше эше – ярты эш, үҙ эшең – бөтөн эш.
* Кеше эштә һыналыр.
Вариант: Кешене эштә һына.
* Кешегә ҡул бәхете бирмәһен, баш бәхете бирһен.
* Кешене кейеменә ҡарап баһалама, эшенә ҡарап баһала.
* Кешене белгең килһә, бер һүҙенә ҡара, бер эшенә ҡара.
* Кешенең ниндәйлеге төҫтә түгел, эштә.
* Кешенең төҫ матурлығы матур түгел, эш матурлығы матур.
* Кешенең эше ғүмергә бөтмәҫ.
Вариант: Кеше үлгәндә лә: «Өс көнлөк эшем ҡалды», тип әйтер, ти.
* Китәр ҡыҙҙың киткәне яҡшы,
Бөтәр эштең бөткәне яҡшы.
* Көндөҙ йоҡлаған ир уңмаҫ.
* Көн күрмәҫ көндөҙ йоҡлар, кис торор.
* Көрәге булһа, сүбе табылыр.
Вариант: Көрәк бөтмәһә – тиҙәк бөтмәҫ.
* Көс һабантуйҙа беленер,
Эш өмәлә беленер.
* Көслө – көсөн, һәнәрле эшен күрһәтер.
* Көсө етмәгән ҙур күтәрер.
* Көсөң барҙа эшлә, тешең барҙа тешлә1.
* Көсөң барҙа эшеңде ҡара,
Көсөң киткәс, эшең һине ҡарар.
* Көсөң етмәгәнгә көсәнмә.
* Көсөң менән маҡтанма, эшең менән маҡтан.
* Көсөңә күрә көсән.
* Көсһөҙ көрәк һындырыр.
* Көткәнгә көн үтмәй,
Эшләгәнгә көн етмәй.
* Күҙ – ҡурҡаҡ, ҡул – батыр.
* Күкрәк киреп эшләһәң, килер ерең киң булыр.
* Күмәк ҡулға эш түҙмәй.
* Күмәк эш – ирмәк эш.
* Күнеккән ҡулда һәнәр бар.
* Күнсе күнде күндерер.
* Күңел биреп эшләгән эш өлгө булыр,
Күңел бирмәй эшләгән эш көлкө булыр.
* Күңел етһә, ҡеүәт етә.
* Күңел – ҡурҡаҡ, ҡул – батыр:
Эшләһәң, эш ҡарышмай.
* Күңелсәк күңеле менән көн күрә,
Иренсәк нимәһе менән көн күрә?
* Күп бәрәкәт күп хәрәкәт менән.
* Күп йоҡлаған атын алдырыр.
* Күп өргән эт тешләмәҫ,
Күп ҡысҡырған эшләмәҫ.
* Күп һөйләгән – аҙ эшләгән.
* Күп һуҡҡан сүкеш тиҙ тоҙорая.
* Күпкә китһә, сүпкә китә.
* Күптең эше күңелле.
* Күрексенең туны юҡ.
* Күренгәндең алыҫы юҡ,
Күтәргәндең ауыры юҡ.
* Күтәрә белмәгән күп күтәрер.
* Көрәк бәләкәй булһа ла тирәкте йыға.
* Ҡабалан эшкә аҡыл эйәрмәй.
* Ҡабаланған ҡабырғаһын һындырған.
* Ҡабат эшләнгән эш һабаҡ булыр.
* Ҡаҙынған ҡарға ҡар аҫтынан ҡалъя тапҡан,
Ҡаҙынмаған – ҡар өҫтөндә ҡатып ятҡан.
* Ҡайҙа барһаң – бер ҡояш,
Эш эшләүҙә тиң һайлаш.
* Ҡалбырҙың* эше ялбыр.
* Ҡалған эш – төштән кире.
* Ҡалған эшкә ҡар яуа.
Вариант: Бер ҡалған эш ҡырҡ йылға ҡалыр.
* Ҡамыш һыуҙан туймаҫ,
Тырыш эштән туймаҫ.
* Ҡар өҫтөндә ҡаҙан ҡайната бел.
* Ҡар өҫтөндә ҡарға тиҙәге лә табылмай (эшеңде ваҡытында эшлә).
* Ҡарағайға ҡарап тал үҫер,
Хеҙмәтеңә ҡарап дан үҫер.
* Ҡарама беләккә, ҡара йөрәккә.
* Ҡарама йәшенә, ҡара эшенә.
* Ҡарама кешенең һүҙенә, ҡара эшенә.
* Ҡарама тешенә, ҡара эшенә.
* Ҡарының менән ҡар яр,
Мороноң менән моҙ* яр.
* Ҡатын уңғаны иргә яраған,
Ир уңғаны илгә яраған.
* Ҡол кеүек эшләһәң, хан кеүек йәшәрһең.
* Ҡомдан арҡан ишеп, күлде күлгә аҫып булмай.
* Ҡомһоҙ ҡоторһа, ҡоҙоҡҡа ҡармаҡ һалыр,
Ялҡау ҡоторһа, байрамда эшкә барыр.
* Ҡорал әмәлһеҙ булмай,
Әмәл ғәмәлһеҙ булмай.
* Ҡорал юҡта ҡороҡ та ҡорал.
* Ҡораллының ҡулы уйнай.
* Ҡоралһыҙ оҫта булмаҫ,
Теҙгенһеҙ нуҡта булмаҫ.
* Ҡоралы үтмәҫтең эше бөтмәҫ, тапҡаны тамағына етмәҫ.
* Ҡоро ҡулға ҡорал яу.
* Ҡоштоң матурлығы – төҫөнә ҡарап,
Кешенең матурлығы – эшенә ҡарап.
* Ҡулалмашта ҡул талмаҫ, эшләгәндән ҡул ҡалмаҫ.
* Ҡулайымламай* ҡул яҙылмай.
* Ҡулалды ат төптән тартыр,
Ҡулалды әйбер ҡулбуй(ы) ятыр.
* Ҡул ҡайҙа – ауыҙ шунда3.
* Ҡул ҡарышмаһа, эш ҡарышмай.
* Ҡул һелтәй, балта саба.
* Ҡул эшләһә, ауыҙ тик тормаҫ.
Варианттары: Ҡул эшләһә, ауыҙ ҙа тешләй.
Ҡулың уйнаһа, ауыҙың уйнар.
* Ҡулда ҡорал – ярты эш, эшләһәң – бөтөн эш.
* Ҡуллана белмәһәң, ҡоралға үпкәләмә.
* Ҡулы белгән бал ашар.
* Ҡулың етмәгәнгә үрелмә.
* Ҡулы ҡыймылдағандың ауыҙы ҡыймылдар.
* Ҡулың күтәрә алмаған суҡмарҙы билеңә таҡма.
* Ҡулың оҫта булһын,
Һүҙең ҡыҫҡа булһын.
* Ҡулыңда эшең булһа, әсең бошорға ваҡытың булмаҫ.
* Ҡулыңдан килмәгән эшкә тотонма.
* Ҡулыңдан килмәһә, телеңдән килһен.
* Ҡулыңдан элек башың уйлаһын.
* Ҡулыңдан эш китһә,
Ауыҙыңдан аш китә.
* Ҡурай тартһаң – көй була,
Бүрәнә тартһаң – өй була.
* Ҡурҡҡан эш хәйерле була.
* Ҡыймылдаған ҡыл ярыр.
* Ҡыйын эшкә – ҡыйыу юҡ.
* Ҡыйынлығын күрмәй, ҡоймаҡ та ашап булмай.
* Ҡыйынлыҡты еңгән рәхәт күргән,
Еңәлмәгән гүргә кергән.
* Ҡырмыҫҡанан ғибәрәт ал:
Йәйҙән ҡышты ҡаршылай.
* Ҡыҫыр ҡатындан бала таптырма4.
* Май сүлмәге тышынан билгеле,
Булыр кеше эшенән билгеле.
* Майлы ҡулың менән тотма, һөйәкле ҡулың менән тот5.
* Маңлайы тирләмәгәндең ҡаҙаны ҡайнамай.
* Матурлыҡ туйҙа кәрәк,
Уңғанлыҡ көн дә кәрәк.
* Мейес башында ятып, ҡалас бешмәҫ.
* Мыштыр кеше иртә лә – мыштыр, кис тә – мыштыр.
* Мәйетте күп йыуһаң, тороп ултыра6.
* Наҙан кеше һуҡырҙан яман,
Ялҡау кеше – барынан да яман.
* Ниәт ғәмәлдән артыҡ.
* Ниәт – ярты ғәмәл.
* Нәҫ* баҫҡанды бет баҫа.
* Оло тулҡын күренгәс тә, ишкәкте ҡулыңдан ташлама.
* Оло эштең ояты юҡ.
* Оҫта – донъя тотҡаһы.
* Оҫта ҡоралынан билгеле.
* Оҫта үлһә, ҡулы ҡалыр.
* Оҫтаның ҡулы башҡа.
* Оҫтаның сүкеше – мең алтын.
* Оҫтаһына күрә ҡоралы.
* Өйрәнгән эш ерҙә ятып ҡалмаҫ.
* Өйрәнеү – бер һәнәр.
* Өйрәнмәйенсә хеҙмәт юҡ,
Хеҙмәт итмәй – хөрмәт юҡ.
* Өйрәтә белһәң, ишәк тә һәнәргә өйрәнә.
* Өлгөргән эш өлгөлө.
* Өҫтөңә ҡояш сығарма7.
* «Өф» иткәнсе артта ҡалһаң, «уф» иткәнсе ҡыуырһың.
* Планһыҙ эш – тоҙһоҙ аш.
* Планһыҙ эш ырамһыҙ.
* Сабып барған юлда ҡалыр.
* Сабыр эшен бөтөрөр,
Ҡауҙыр* үҙен бөтөрөр.
* Сапҡан аттың башына һуҡма.
* Сапҡан уҙыр, ятҡан ҡалыр.
* Себеште көҙ һанайҙар.
* Сулаҡ суҡмар күтәрер.
* Сүлмәксе ярыҡ сүлмәктән һыу эсә.
* Сүп баҫҡан ер боҙолор,
Йоҡо баҫҡан ир боҙолор.
* Сәйнәп биргәнде йота бел.
* Сәйнәп ҡаптырғанды көтмә.
* Сәмле эш йәмле.
* Сәсән барҙа телең тый,
Оҫта барҙа ҡулың тый.
* Сәсәндең теле уртаҡ,
Сибәрҙең йөҙө уртаҡ,
Оҫтаның ҡулы уртаҡ.
* Табаҡ күрке аш менән,
Ирҙең күрке эш менән.
Вариант: ...Ирҙең күрке ҡаш менән.
* Талпынған тауға менер.
* Талымлыға аш килешмәҫ,
Ялҡауға эш килешмәҫ.
* Тапҡандан йүнләгән артыҡ.
* Тауҙай талабың менән бергә күбәләй эшең күренһен.
* Тауҙың күрке таш менән,
Табаҡ күрке аш менән.
* Тауыҡ менән ят, әтәс менән тор8.
* Тегеүсенең төймәһе булмаҫ.
* Тегеүсенең туны юҡ.
* Тел менән тирмән тарттырып, онло булып булмай.
* Телең менән һөйләгәнсе, ҡулың менән эшләп күрһәт.
* Тел һөйләй, ҡул эшләй.
* Телеңдән килгән ҡулыңдан килһен.
* Телең һөйләһен, ҡулың эшләһен.
* Теленде бәйләп ҡуй ҙа, ҡулыңды эшкә ҡуш.
* Телеңә таянма, көсөңә таян,
Көсөңә таянма, эшеңә таян.
* Теләк булһа, беләк ҡарышмай.
* Тере ялҡауҙан мәйет артыҡ.
* Тернәкле* әҙәм түрәне ҡол итер.
* Тернәксел кеше ат тиҙәген дә алтын итер.
* Тешең барҙа ашап ҡал,
Көсөң барҙа эшләп ҡал.
* Тешләүенә ҡарама, эшләүенә ҡара.
* Тик йөрөгәндән Тәңре биҙер.
* Тик торған тиктән үлгән.
* Тик торған – отторған,
Тик тормаған – туҡ торған.
* Тиктормаҫ йә теленән табыр, йә ҡулынан табыр.
* Тиктормаҫта бәлә бар.
* Тик ултырған тиле булған.
* Тик ятҡан ятып ҡалыр,
Тик ятмаған атып ҡалыр.
* Тик ятҡандың ҡабырғаһына көс.
* Тимерҙе ҡыҙыуында һуҡ.
* Тимерсе бысаҡҡа йәлсемәҫ.
* Тиң – тиңе менән,
Йүнле эш – йүне менән.
* Тирең кипмәһә, байлығың китмәҫ.
* Тирләп эшләһәң, тәмләп ашарһың.
* Тишек йортҡа тамсы тамыр,
Иренгән атҡа ҡамсы яуыр.
* Тота белгән – арба менән ҡуян тотҡан.
* Төнгө эштән көндөҙгө эш көлгән.
Вариант: Киске эш таңға көлкө.
* Төндө көнгә ауҙарма.
* Төҫ менән түгел, эш менән.
* Туйғансы аша, тирләгәнсе эшлә.
* Түккән көсөң буш булмаҫ,
Эшләгән күңел хуш булмаҫ.
* Тыйнаҡтың ҡулы эшләр,
Тыйнаҡһыҙҙың теле эшләр.
* Тынмаған тауыҡтың тамағы туймай.
* Тырыш таш тишер.
* Тырыш тәкә һуйғанда, байғош йүкә һуйған.
* Тырыш эшкә һырышыр,
Ялҡау ашҡа һырышыр.
* Тырышҡан кеше ас ҡалмаҫ.
* Тырышҡан – моратына ирешкән.
* Тырышҡан моратына етер,
Тырышмағандың абруйы китер.
* Тырышҡан табыр, ташҡа ҡаҙаҡ ҡағыр.
* Тырышҡан табыр, эшләгән ҡабыр.
* Тырышҡан тамсы ташты тишкән.
* Тырышҡан эшләр, тырышмаған нишләр?
* Тырышҡан ярпайған, иренгән янтайған.
* Тырышҡанға дәүләт бар.
* Тырышҡандың даны сыға,
Иренгәндең йәне сыға.
* Тырышлыҡ – ҙурлыҡ, ялҡаулыҡ – хурлыҡ.
* Тырыштан тир кипмәҫ,
Ялҡауҙан сир китмәҫ.
* Тырыштың юлы таштан ауыр.
* Тырышыу бушҡа китмәҫ.
* Тәңре эше – фарман менән,
Бәндәнеке – дарман менән.
* Тәртә араһына бер кергәс, «тарта алмайым» тип торма.
* Тәүге ҡоймаҡ ҡомлораҡ.
* Тәүге эш – әүеш тә мәүеш.
* Тәүәккәл булмаған – ғүмер буйы уңмаған.
* Тәүәккәлләгән таш йотҡан.
* Тәүәккәл таш ярыр,
Булдыҡһыҙ баш ярыр.
* Тәүәккәллә лә – бил бәйлә*.
* Уйламайынса башлама,
Башланыңмы – ташлама.