Быйыл һуғыш башланыуға 71, бөтөүөнә 67 йыл тула. 9 май көнө йыл һайын илебеҙҙә байрам, хөкүмәтебеҙ еңеүсе-ветерандарыбыҙҙы (ғаиләләрен) тәбрикләй. Бар әле улар – ветерандар. Ҡыҙыл майҙандағы парадты ҡумтанан ҡарап ултырһаң, типһә тимер өҙөрлөк ветерандар кендегенә хәтлем орден-миҙалдар тағып, текә ултыралар трибуналарҙа. «Ысынлап та былар һуғышта булдымы икән?» - тигән һорау тыуа ирекһеҙҙән.
Парадтар, ҡотлауҙар, бүләктәр, иғтибар һәм ихтирам…
Бөтә ил тантана итә. Бөйөк еңеү…
Тик һуғыш балалары ғына йәтим. Һәр ваҡыт йәтимдәр.
Минең атайымдың атаһы ла, ағаһы ла һуғышта һәләк булғандар. Әнейемдең атаһы, фин һуғышынан ҡайтып, 7 ай ғына ҡатыны, ҡыҙы менән йәшәп өлгөрә лә, һуғыштың беренсе көнөнән яу яланына китә. Кире әйләнеп ҡайтмай. Иҫтәлеккә унан бер кәртишкәһе генә бар. Күп йылдар эҙләп тә, олатай ҡайҙа һәләк булғанын таба алмайбыҙ. «Никто не забыт, ничто не забыто», имеш.
Һуғыштан әйләнеп ҡайтҡан яугирҙәрҙең ғаиләләре атайлы-арҡалы булып йәшәйҙәр. Аталары хөкүмәттән алған иғтибар: төрлө путевкалар, автомашиналар, фатирҙар, аҡсалата ярҙамдар, льготный телефон үткәреү, магазиндарҙан дефицит тауарҙар, башҡалары.
Инде ветерандарҙың балалары түгел ейән-ейәнсәрҙәре фатир алырға, йә барын киңәйтергә өлгәшкәндәр бар бит.
Бер оятхыҙ ветеран ҡалала райондан районға балаһынан балаһына пропискаға күсеп фатирҙар алғаны булды.
Ә «дети войны»ларға нимә? Юғарылағыларҙан берәй нәмә төштөме, хөкүмәт йәтимдәргә ҡарата ғәҙел булдымы? Юҡ. Гүйә, улар үҙҙәре ғәйепле - аталары яу яландарында ваҡытһыҙ үлеп ятмаһындар.
Бер ваҡыт - ил президенты халыҡ менән «тура бәйләнеш»тәргә инеп, төрлө һорауҙарға яуап бирә башлаған мәл ине - шул саҡ минең әнейем «дети войны»лар тураһында һорау бирҙек. Матди ҡыҙыҡһыныу өсөн түгел, ғәҙеллек өсөн. Яуап булманы.

Был һүҙҙәрем һуғыштан иҫән ҡайтҡан бар яугирҙарҙы бер ҡалыпҡа һалыу түгел. Артыҡ күреп, тәҡдим ителгән уңайлыҡтарҙан баш тарта белгән, бер ниндәй өҫтөнлөктәргә дәғүә итмәгән өлкән ҡайным һымаҡтар ҙа әҙ булмағандыр.

Сәләм, әсәй! Сәләм, туғандарым!
Сәләм, Гөлназ! Сәләм, балалар!
Дуҫтар, сәләм! Сәләм, барлыҡ ғаләм!
Һеҙгә әйтер шиғри һүҙем бар.


Көн артынан бында көндәр үтә,
Оҡшаш улар, – гүйә, бер туған.
Иртә таңдан – подъём, кисен – отбой,
Танһыҡ бында картуф һәм һуған.


Ә төндәрен бында «аттар» саба,
Хәбәр ташый, табып хатаһын.
Кемдер кемде эҙләй, кемде күҙләй,
Ә мин иһә уйға батамын…


Төрмә үҙе бер ҙур иләү кеүек,
Тәҡдир бында кемде ташламай.
Тәкәбберҙәр бында бик тиҙ һына,
Тәүәккәлдәр генә ҡаҡшамай.

Дауамы

Баш ҡалабыҙҙа дауаханала ятып ҡайттым.
Биш кешелек палатаға дүртенсе итеп һалдылар. Ятабыҙ. Урыҫ, татар, нимес, башҡорт.
Дауаханаларҙа ҡыҙғанысы күберәк, хирургияла бигерәк тә.
Ваҡыт күп, танышаһың, аралашаһың, сағыштыраһың, фекер йөрөтәһең…
21 йәшлек Давид исемле нимес егете ятты йәнәш, олатаһының олаталары 1800-се йылдар башында Рәсәй империяһы батшалары асҡан мөмкинлектәр буйынса (башҡорт ихтилалдарын ҡанға батырып ере талап тартып алынып башҡа милләт кешеләренә таратып бирелгән) күскенсе булып килгәндәр беҙҙең еребеҙгә.
Килгәндәр генә түгел, ерегеп, йәлсеп, үрсеп йәшәгәндәр. Йәшәйҙәр.
Егетемдең ғаиләһендә ун кеше. Атаһы бер ҙә мәрйәгә йә башҡаға өйләнмәгән, үҙ милләтенән йәр тапҡан. Әсәләре хатта үҙҙәренең телен дә белә, Германиянан туғандары ҡунаҡҡа килһә рәхәтләнеп нимессә һөйләшә, ти.
Биш улдары, өс ҡыҙҙары. Һигеҙ бала.
Олатайымдың йөҙҙән ашыу ейән-ейәнсәрҙәре бар, ти Давид. Шәжәрәләрен дә белә егет.
Бишенсе итеп палатабыҙға милләттәш яҡташымды һалдылар. Ихлас, ауыртып һыҙланыуға сабыр, ярҙамсыл, яҡшы кеше. Сәғәт һайын тәмәке тарта. Һөйләшеп аралашабыҙ. Алыҫ Көнсығышта офицер булып хеҙмәт иткән. Сирләп, илебеҙгә увольняться итеп ҡайтҡан. Ҡатыны, ике ҡыҙы. Эскән. Айырылышҡандар. Ҡатыны эшкә Италияға киткән, тормошҡа сыҡҡан. Ҡыҙҙарын саҡыртып алған. Ағайым ҡарт әсәһе менән икеһе көн итәләр.
Нимес Давид йүнәлде. Ҡайтарҙылар. Шалҡан кеүек илле йәшлек атаһы килеп алып ҡайтты егетте.
Бушаған урынға егерме биш йәшлек милләттәш егетте һалдылар - ауылдаш егеттәре эсенә әллә нисә тапҡыр бысаҡ ҡаҙағандар. Хәле ауыр. Ныҡ йонсоған. Мыжый.
Инәһе ҡарай. Инәһен алмаштырырға һеңлеһе төнгө таксила райондан килгәндә фажиғәғә осрайҙар.
Егет әле һеңлеһе үлгәнен белмәй ине.
Яңы йыл алдынан 28-ҙе мине лә выписывать иттеләр, барыһы менән хушлашып 16.00 Өфөнән ҡайтырға сыҡтыҡ.
Ҡар, буран. Белорет тауҙарын ҡорос атында ҡустым оҫта алып килеп сығарҙы, юғиһә фуралар 30-40 машина текә тауҙарҙа батып ултыралар ине, пробка яһап.
Имен ҡайтып еттек. Икенсе көн туғандар менән хәлдәр һөйләшеп ит ашап, сәй эсеп ултырҙыҡ. Ауылда ҡорҙаш егетте парализовать иткән, ауыр хәлдә район үҙәгендә дауаханала.
31 көнө киске туғыҙҙар тирәһендә ауылдың ар яғында ут сыҡҡан тип ишеттек. 50 йәшлек ирле-ҡатынлы төтөндә тонсоғоп үлгәндәр. Кисә ерләнеләр мәрхүмдәрҙе.
Ҡайғыларҙың башында барыһында бер сәбәп, әйтеп торорға кәрәкмәҫ, былайҙа беләһегеҙ. Үҙегеҙ ҙә яңы йылды затлы шарап-иҫерткестәр менән матур итеп ҡаршы алғанһығыҙҙыр бит.
Уйланмай-һыҙланмайынса, һыҙланғас та хәлебеҙҙе төҙәтер өсөн бер ниндәй тырышлыҡ эшләмәйенсә ошолай, тәмәке төтөнөнә төрөнөп, араҡылар, затлы шампандар, «зыянһыҙ» винолар эсеп байрамдарҙы «культурно» ҡаршылап йәшәүебеҙҙе дауам итһәк, ҡайғы-хәсрәттәттән мәңге сыға алмай, үҙ еребеҙҙә килмешәктәрҙе үрсетеп, йәлсетеп, үҙебеҙ иһә маңҡорт булып ҡаласаҡбыҙ. Әле ҡалмаған булһаҡ.

Татар яшьләре форумы рәисе Руслан Айсин башкорт яшьләре берлеге җитәкчесе, башкорт корылтае рәисе урынбасары Фәнзил Әхмәтшинне кулга алу уңаеннан мөрәҗәгать белән чыгарга кирәк дип белдерә.

Фәнзил Әхмәтшин наркотиклар контрабандасында катнашуда гаепләнә. Руслан Айсин Уфада барган сәяси вакыйгалар турында “Татар заманы”на интервью бирде.

Татар заманы: Бөтендөнья башкортлары корылтае рәисе урынбасары Фәнзил Әхмәтшинне Уфа аэропортында кулга алу провокацияме, яңа сәяси борылышмы?

Руслан Айсин: Беренчедән, бу провокация. Икенчедән, Башкортстандагы силовикларның алып барган эшләрнең дәвамы. 2010 елдан башлап ФСБ Башкортстандагы башкорт, мөселман хәрәкәтендә катнашучыларга каршы провокацияләр оештыра. Мисал өчен, Айрат Динмөхәммәтовны утырту. Аларга йә наркотиклар, йә корал тыгалар. Берия әйтмешли, кешесе булса, гаепләү өчен статья табылыр. Анда да шул ук хәл. Хәзер башкорт лидерларын эзәрлеклиләр, чүплиләр. Шуны әйтергә кирәк, башкорт хәрәкәте бик радикал. Шуңа күрә аларның проблемалары да күп. Ләкин Башкортстанның, башкорт халкының мәнфәгатләрен Мәскәү каршында яклап торалар. Аларның каршы көрәшнең сәбәбе шунда.

Татар заманы: Рәсми оешма кешесендә наркотик табып, аны кулга алу Мәскәүнең Башкортстан хакимиятенә каршы алып барган эшеме? Бу Хәмитов, Рәхимовка каршы көрәшме?

Руслан Айсин: Элекке президент Мортаза Рәхимовка каршы кампания башланыр алдыннан Мәскәү Башкорстандагы ФСБ, Суд, МВД җитәкчеләрен алыштырды. Шуннан Башкортстаннң сәяси статусын яклаучы шәхесләрне тенти башладылар. Ягъни Башкортстанның яклаучысы калмады. Аннан соң Хәмитов килгәч тынычлык булып алды. Хәзер исә яңадан һөҗүм башланды. Димәк, бу президент Рөстәм Хәмитовтан кына тормый. Чөнки андагы татарлар фикеренчә, Хәмитов башкорт милләтчеләре белән уртак тел тапты, ул аларга ярдәм күрсәтә. Аннан Башкортстандагы халык та республика акчасының Мәскәүгә китүенә каршы. Менә шундый вәзгыятьтә башкорт корылтае рәисе урынбсары, яшьләр лидерын кесәсенә наркотик тыгып, шушылай әшәке рәвештә кулга алдылар. Фәнзил Әхмәтшинне кулга алу – Мәскәү эше.

Оҙаҡламай «Яңы йыл». Өлкәндәр, йәштәр, бала-саға матур итеп биҙәлгән шыршылар мәйеттәре тирәләй кейенеп-биҙәнеп, күңелле бейеп-йырлап, шиғыр-көләмәстәр һөйләп байрам итәсәк.


Анан, «Иҫке Яңы йыл» үткәс, мәйеттәрҙе ҡый итеп сығарып ырғыталар.
Ысынлап та, байрам үтте бит, нимәгә кәрәк ағас мәйете?!.

"ВАҠЫТ!" гәзитенә яҙылыу тамамланыуға 3 аҙна ваҡыт ҡалды. Кемдәр әле яҙылмаған, өлгөрөп ҡалығыҙ. Шулай уҡ, туғандарығыҙға, таныштарығыҙға ла шылтыратып әйтегеҙ - яҙылһындар.
Ярты йылға - 150 һум, бер айға - 25 һум.
Башҡортостан каталогтарынан "Ваҡыт! Урал" тип эҙләргә.
Индексы - 1616 (йәки 01616).

Аллаһ һеҙҙән риза булһын! Рәхмәт!

Бөгөн генә Хәлисә Мөдәрисова һүҙҙәренә яҙылған "Балан" йырын тыңланым: "Ауыр саҡтар бик күп булыр, түҙергә кәрәк, балам!" - ниндәй тәрән мәғәнәле һүҙҙәр!
Ни генә булмаһын - түҙергә! Сабыр төбө - һары алтын; эсәгең өҙөлһә, эсеңдән ялға, тигән беҙҙең халыҡ. Бөгөн ауырлыҡтан сығыу юлы күренмәй икән - сабыр итегеҙ. Үҙегеҙҙән ауырыраҡ йәшәгәндәрҙән фәһем алығыҙ, шөкөр итегеҙ.
Үҙ-үҙенә ҡул һалыу осраҡтары беҙ үҫкәндә лә әле һирәк күренеш булды. Дәһрилек күкрәп сәскә атҡан ваҡыт булһа ла, халыҡ элекке йолаларға, булмышҡа тоғро ине. Беҙҙең ауылда аҫылынып үлгән егетте борондан килгән ғәҙәт буйынса зыярат тышына ерләгәйнеләр. Ни өсөн зыярат тышына һуң? Сөнки үҙ-үҙенә ҡул һалыусы мосолманлыҡтан сыҡҡан, донъянан кафыр булып киткән тигәнде аңлата. Ә кафырға теге донъяла тамуҡтың иң ҡурҡыныс урыны мәңгелеккә тәғәйен.
Был ҡурҡыныс күренеш динһеҙлек һөҙөмтәһе лә ул. Аллаға ышанмаған кеше генә Ул бүләк итеп биргән ғүмерҙе өҙә ала. Ниндәй сәбәп менән быны эшләһә лә.
Һаманғаса әле ҡорал менән бәйле хеҙмәттәрҙә, ойошмаларҙа эшкә алғанда анкета тултырталар ҙа, туған-тыумасаһы араһында үҙенә ҡул һалғандар булмағанлығын тикшерәләр. Ундайҙар булһа, нәҫеле эштән ҡолаҡ ҡаға тигән һүҙ. Ни өсөн? Сөнки нәҫелдән килгән психик тотороҡһоҙлоҡ булыуы ихтимал. Ә кешегә бит ҡорал менән, сабырлыҡ, түҙемлек, һалҡын ҡанлылыҡ талап иткән шарттарҙа эшләргә кәрәк буласаҡ.
Уйлап ҡараһаң, ҡанбабаларыбыҙ беҙҙекенән күпкә ҡурҡынысыраҡ, аяуһыҙыраҡ замандарҙа йәшәгән, ә бит үҙенә ҡул һалмаған. Аслыҡ-яланғаслыҡ, һуғыштар, үләттәр ҡырған кешене, әммә үҙ теләге менән китеүселәр булмаған тиерлек. Белгәндәр – ундайҙарҙы мәңгелек тамуҡ көтә, унда иһә бындағы ауырлыҡтар, динебеҙ өйрәткәнсә, ожмах кеүек кенә тойолор. Тимәк, ауырлыҡтан ҡотолаһы урынға, тағы ла яманырағына эләгәсәктәр!

Оят. Әйе. Тик бешерелгән балалар өсөн түгел, булдыҡһыҙ булғаныбыҙға оят. Дөйөм алғанда булдыҡһыҙбыҙ, йәғни неконкурентоспособные. Күбебеҙ.
Йәшәү маркерҙарыбыҙ (билдәләүсе флажоктар: 18-23 йәштә үҙ милләттәшең менән ғаилә ҡороп балалар табыу; торлаҡ төҙөү (һатып алыу)… дөйөм алғанда, башҡорт булып, башҡорт мөхитен һаҡлап (тәфтиләү примерында күрҙек), уны үҫтереп, илебеҙҙә хужа булып йәшәү) теләһә ниндәй ҡый идеялар, сүп-сар уйҙар, аҙғын саралар менән күмелгән.
30 йәшлек, күттәрендәге йөндәре ағарып бөткән, теләһә айыу тотоп менерлек егеттәребеҙ өйләнмәй йөрөгәс, өйләнгәндәре лә яҡшылап, тырышып донъя көтмәгәс, тәүәккәл булмағас, бешерелгән түгел, өтөлгән балалар ҙа булыр әле.
Беҙгә нимә кәрәк?
- Йырлап-бейеү, юҡ улай ҙа түгел әле, сөнки күбебеҙ үҙҙәре йырлай ҙа, бейей ҙә белмәй, әртистәр йырлап-бейегәнен ситтән ҡарап түңгәк кеүек тамашасы булып торһаҡ, шул;
- Һабантуйҙар: республиканский, районный, сельсоветовский… арҡаһында күпме ресурс (уйлау, аҡса, ваҡыт) бушҡа китә!
- Йәштәр һабантуйҙары (ныҡ кәрәк сара!!!);
- "Һаумыһығыҙ, ауылдаштар". ҡалаларҙан, себерҙәрҙән ауылдан 100 йыл элек сығып киткән кешеләр текә ҡорос аттарҙа күпереп торған шашҡан бисәләрен, телен белмәгән иван-марья балаларын тейәп ҡайтып аҙналап эсеп кире юғалалар. Береһе ата-әсәләре, туғандары ятҡан зыяратты кәртәләргә, йә башҡа ауыл файҙаһына 100 һум бирһәсе… Ысынлап ауылым тип уйлаһасы;
- Шәжәрә байрамдары (сараға йыйылған 500 кешенең бишеһе шәжәрәһен яҙа-йоҙа белһәсе)…

Шул ваҡытта урыҫ, татар йәштәре төрлө фәнни конференцияларҙа, экономический форумдарҙа, ошоноҡо кеүек башҡа сараларҙа ҡатнашып, етеш йәшәүгә юл төҙөй. Эшләйҙәр. Ата-әсәләре фатир-торлаҡ алышып ҡайғырта…

Бына нимәгә бешерелгән балалар. Үҙебеҙҙән.

Ҡыҫҡаһы, хәлегеҙҙән килһә, колбаса етештерегеҙ ҙә хатаһыҙ этикетка яҙығыҙ. Хәлегеҙҙән килмәй икән, йырлап-бейеү-күҙәтеү тормошон дауам итеп ондәшмәй генә бешерелгән балаларҙы ашай бирегеҙ.

Ни ҡөҙрәттән ерҙә йәшәй кеше,
Ни ҡөҙрәттән донъя баш ала,
Ни ҡөҙрәттән бәндә - бәндәгә ҡол,
Ни ҡөҙрәттән тыуа батшалар?!

Ни ҡанунға буйһоноптар икән
Ғүмер һуҡмаҡтарын уҙабыҙ,
Бәндә ҡанундарын боҙмаҫ өсөн
Донъя ҡанундарын боҙабыҙ.

Имеш, бәндә көслө,
баш бирмәһәң
Тәҡдирендә уның баш киҫеү,
Ғәйрәтлегә аҡыл кәрәк түгел,
Упҡында ла, имеш, бар кисеү.

Кисеү барҙыр,
әммә ғәйрәт кенә
Йөрөтәме әҙәм балаһын,
Һап-һай ерҙә кисеү тапмағанда
Ниндәй ҡөҙрәт аңды ала һуң?

Мәңгелекте теҙгә бөгөр төҫлө
Ҡанун уйлап бәндә үртәлә,
Ә ҡануны бөгөн таман булһа,
Өр-яңыһы кәрәк иртәгә.

Бөгөнгөгә ярар ҡанун менән
Илгә бәндә итә идара,
Үҙен Алла тойған бөйөк хаким
Хаҡ әмере килһә - бисара.

Пәйғәмбәрҙәр көн дә тыуамы ни...
Ябай бәндә яҙа ҡанундар.
Үҙе яҙа, үҙе боҙа тора -
Ни үкенес, шундай ҡанун бар...

Гүзәл Ситдиҡова