Ҡорама ауылында бынан бер нисә йыл элек уҙған «Һаумыһығыҙ ауылдаштар!» байрамында ауылдың аҡһаҡалы Фәтих бабай Нафиков сәхнәгә сығып ошо һуҙҙәрҙе әйткәйне:
- Ҡорама ауылына нигеҙ һалыусы Ҡорама кантондың (1760-1828 й) нәҫелен ауылда бѳгѳнгѳ кѳндә дауам итеүсе берҙән бер ғәилә – Сәғиҙулла Шәнгәрәевтың ғәйләһе.
Ошо кѳндән башлап ауылдың тарихын ѳйрәнеү һәм шәжәрәбеҙҙе тѳҙѳү теләге тыуҙы , атайыбыҙҙан үҙеңдең кантон нәҫеленән икәнеңде белә инеңме тигән һорауға, ошолай тип яуап бирҙе:
- «Ауыл ҡарттары күберәген Әхмәтвәли бабай һәм Фәтих бабай Нафиковтар һѳйләй торғайны, тик совет йылдарында кантондар, батша офицерҙары тураһында һѳйләү түгел ,һорашырга ла оялдыҡ , ҡыйманыҡ."

Бына нисек беҙҙең тамырҙарыбыҙҙы онотторорға теләнеләр. Нисек итеп оялырға мѳмкин, бәлки ғорурланырға кәрәк булғандыр. Был сер түгел, шәжәрәне ѳйрәнеү һәм яҙыу барышында үҙенең олатаһының исемен белмәүселәрҙә осрай. Сәбәптәре ниндәй булыуына ҡарамаҫтан, был һалҡыбыҙ ѳсѳн ят, бик насар ҡүренеш. Сѳнки ата-бабаларыбыҙ беҙгә, һәр башҡорт үҙенең кәмендә ете быуынын белергә тейеш тигән васыят ҡалдырған. Шәжәрә тѳҙѳп, уның менән халыҡты таныштырыу, быуындар бәйләнешен тергеҙеүгә булышлыҡ итә, сѳнки тѳрлѳ сәбәптәр менән фамилиялары үҙгәреп, бер береһен белмәгән яҡын туғандар була, белгәндәре лә нисек кем яғынан икәнен белеп еткермәйҙәр. Ә иң мѳһиме – йәштәргә нәҫел нәсебен ѳйрѳтеп, ырыуҙаштарына, туғандарына, ата-әсәһенә ихтирам тәрбиәләүҙә, уларҙа намыҫсанлыҡ, үҙ халҡы ѳсѳн яуаплылыҡ үҫтереүҙә.

Ошо көндәрҙә редакциябыҙға шатлығы йөҙөнә сыҡҡан тоғро дуҫыбыҙ, гәзитебеҙ биттәрендә Башҡортостандың боронғо тарихына арналған, бигерәк тә Өфө-II ҡаласығында табылған, үҙенә күрә фәнни сенсация булырҙай тарихи ҡомартҡылар тураһында күп тапҡырҙар ҡиммәтле мәғлүмәттәр баҫтырған арҙаҡлы тарихсы-археологыбыҙ, академик Нияз ағай Мәжитов килеп инде. Был юлы ул билдәле япон ғалимы Риичи Миякеның БР Президенты Мортаза Рәхимовҡа ебәргән хат-мөрәжәғәтенең күсермәһен алып килгәйне. Шатланырлыҡ та шул: башҡорт тарихсыһының Истанбулда уҙған Халыҡ-ара конференцияла тарихи Башҡорт ҡалаһы тураһында яһаған сығышы бар донъянан йыйылған ғалимдар араһында айырыуса ҙур ҡыҙыҡһыныу уятҡан. Тимәк, Өфө-II ҡаласығы хаҡындағы тарихи хәҡиҡәт бөгөн донъя аренаһына сыҡты! Ошо уңайҙан олуғ ғалимыбыҙға оло ихтирам белдереп: "Һай, афарин, ил ағаһы!" - тип һоҡланырға ғына ҡала. Һеҙҙең иғтибарығыҙға әле һүҙ барған Халыҡ-ара конференцияның ойоштороу комитеты рәйесе Риичи Миякеның Башҡортостан Президентына яҙған хатын тәҡдим итәбеҙ:

Башҡортостан Республикаһы Президенты Мортаза Рәхимов әфәндегә (Истанбул, 22 май, 2010 йыл).

Ғали йәнәптәре!
2010 йылдың 20-21 майында Истанбул ҡалаһында уҙған халыҡ-ара конференция айҡанлы Һеҙгә хат аша мөрәжәғәт итеү - беҙҙең өсөн ҙур хөрмәт билдәһе. Евразия коридорында ҡала төҙөлөшө сәйәсәтенең үҫеш һәм һаҡлау буйынса Халыҡ-ара Форумы координаторы булараҡ, беҙ барса континенттарҙың ғалимдарын, шул иҫәптән Башҡортостан вәкилдәрен ҙур ҡәнәғәтләнеү менән ҡабул иттек. Улар Һеҙҙең республикағыҙҙың тарихи ҡомартҡылары һәм ерҙәренең төрлө аспекттарына арналған матур сығыштар яһаны. Дала Евразияһында ҙур сауҙа-һөнәри һәм мәҙәни-сәйәси үҙәктәрҙең береһе булған Башҡорт исемле урта быуат ҡалаһы темаһы буйынса археологик күҙәтеү презентацияның төп предметтарының береһе булды.

Башҡорт әҙәбиәтселәрен, сәнғәт эшмәкәрҙәрен туплаған «Мәҙәниәттәр диалогы» («Диалог культур») ижтимағи ойошмаhы бына инде өс йыл Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Fариповтың архивындағы материалдарҙы йәмәғәтселеккә еткереү менән шөғөлләнә. Үҫмер Рәмиҙең көндәлектәренең «Киләсәккә юл ярам», «Пилот яҙмалары» hәм «Уҡыу океаны» тип исемләнгән өс томы донъя күрҙе, улар буйынса бөтә республикала уҡыусылар конференциялары, семинарҙар үткәрелә. Хәҙер иhә китаптың дүртенсеhе лә әҙер. Уны Рәми үҙе «Йәшенле йәшлек» тип атаған.
Көндәлектәр менән әлегә таныш булмағандарҙың иҫенә төшөрәйек: «Киләсәккә юл ярам» тигән тәүге китабын ун дүрт йәшлек Рәми, үҙе hәм заманы хаҡында бәйән итеп, ысын мәғәнәhендә көндәлек итеп яҙhа, «Пилот яҙмалары», «Уҡыу океаны» hәм «Йәшенле йәшлек» тип аталған ҡалған китаптары – көндәлек жанрындағы әҙәби проза. Төп герой Вәхит Fәлимов – Рәми үҙе, әммә үҙеңә әҙәби герой күҙлегенән ҡарау, ваҡиғаларҙы, уй–кисерештәреңде көндәлектәргә хас эмоция менән түгел, ә әҙәби тасуирлау, буласаҡ уҡыусыңды уйлап бәйән итеү – беҙҙең башҡорт әҙәбиәтендә hәм хатта донъя әҙәбиәтендә лә уникаль күренеш тиhәм дә, яңылышмаҫмын. Һуғыштан яңы саҡ арына башлаған Өфөгә аяғына сабата кейеп, вагон башында килгән үҫмер бер йыл да үтмәй, шиғриәт менән бер рәттән, ысын мәғәнәhендә юғары кимәлдәге әҙәби проза яҙа башлай...
Әйтергә кәрәк, «Йәшенле йәшлек» – үҫмер көндәлектәрен туплаған китаптарҙың иң ҡыҙығы, иң хислеhе. Сөнки ун ете йәшлек егет «Киләсәктә кем булырға, ниндәй юлды hайларға?» тигән иң төп hорауҙар менән йәнәш тәүге мөхәббәте Айhылыуға ҡарата үтә лә ҡатмарлы тойғолар кисерә. Вәхиттең Айhылыуға булған мөнәсәбәте Гетеның классик әҫәр hаналған «Страдания юного Вертера»hынан бер ҙә ҡалышмай, ә урыны менән тәрәнерәк hәм хислерәк тә.
«Йәшлек» уҡыусылары «Йәшенле йәшлек» китабының тәүге уҡыусыhы буласаҡ. Һәм был үҙе үк символик – «Йәшлек» гәзите үҙенең тәүге hандарынан башлап йәштәргә хас ихласлыҡ, саялыҡ менән йөрәктәргә үтеп инде. Рәми Fариповтың студент көндәлектәре лә тәү башлап унда баҫылғайны.
Тағы ла шуныһы: көндәлектәрҙең бер генә һүҙе лә үҙгәртелмәне, фәҡәт яңы орфографик ҡағиҙәгә генә күсерелде.

Сер түгел, беҙҙең илдә аҡсаң булһа күп нәмәне һатып алып була: балалар баҡсаһында сабыйығыҙға урын, дауаханала яҡшы палата, «ҙур аҡса»лы эш урынын, юғары уҡыу урынына инер өсөн ярҙам, депутат мандатын, хатта әҙәм йәнен ҡыйыусылар кәрәкле кешеләргә етерлек аҡса биреп иректә тороп ҡала ала.
Ришүәт алыу, ришүәт биреү - Рәсәйҙә киң таралған ғәҙәти хәл.
Ошо ғәҙәтте яҡшы үҙләштергән әҙәмдәр бер ниндәй сик алдында туҡтап тормай, улар өсөн иман да, хоҡуҡ та, намыҫ та юҡ.

Баймаҡ ҡалаһында кәрәк кешеләрҙе майлап, юлын табып, әзербайжандар «Баймаҡ-ит» ойошмаһына хужа булып алғандар. Баймаҡ районы, күрше райондар буйлап йөрөп халыҡты төрлөсә алдап, ҡайһы саҡ ҡурҡытып, ит йыйып, шуны баҙарҙарҙа һата. Барыһы ла йөрөгән сит ил машиналарына, йәшәгән ҡупшы йорттарына ҡарағанда, бик етеш кенә йәшәп яталар әзербайжандар.
Ә ябай ауыл кешеһе, күп көс түгеп аҫраған хәләл малының тейешле файҙаһын күрмәй, ошо әҙәмдәрҙән күрәләтә алданып, кәмһетелеп тороп ҡала.
Әйтергә кәрәк, үҙҙәренең хәленә ышанып, ерле халыҡ менән бәхәс-фәлән ҡупҡан ерҙә был ҡунаҡтар: «Беҙҙең менән тартышып маташмағыҙ, түрәләрегеҙ, милицияларығыҙ һатып алынған. Беҙгә бер ни зыян булмай…», - тип маһайып янайҙар. Быныһына ышанмай ҙа булмай, сөнки нисек сит илдән килеп, прописка, башҡа төрлө документтарһыҙ-ниһеҙ ит комбинаты хәтлем ойошмаға хужа булмаҡ кәрәк?!

Әле генә III Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы үтте. Башҡортом, илем, телем тип янып йәшәгән милләттәштәребеҙ Ер шарының төрлө мөйөштәренән гүзәл төбәккә – Башҡортостаныбыҙға, баш ҡалабыҙға оло ҡорға йыйылды. Бөгөнгө заманда башҡортто борсоған иң көнүҙәк проблемалар уртаға һалып тикшерелде, уларҙан сығыу юлдары билдәләнде.
Унда беҙҙең райондан бөтәһе 23 делегат ҡатнашты. Ошо көндәрҙә беҙ ҡоролтай делегаттары – Баймаҡ ҡала биләмәһе хакимиәте башлығы Х.Х. Сөләймәнов, үҙәк ҡала дауаханаһының баш врачы М.И. Ғүмәров, үҙәк ҡала дауаханаһы врачы Л.Т. Ғайсина, Темәс ауылынан «Баймаҡ урманы» ДУП-ының сауҙа һәм тәьминәт буйынса менеджеры Р.М. Арсланов, 4-се мәктәптең башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы А.Ә. Сирбаева, 3-сө мәктәптең математика уҡытыусыһы Ф.М. Мырҙабаеваны «түңәрәк өҫтәл»гә саҡырып, әңгәмә ҡорҙоҡ.

–Хөрмәтле ҡунаҡтар! Бөгөнгө һөйләшеүҙе ҡоролтай эшенән алған тәьҫораттарығыҙ менән уртаҡлашыуҙан башлайыҡ.

Хәлит Хәмзә улы, тәүге һорауҙы һеҙгә бирмәксемен. Һеҙ быға тиклем үткән II Ҡоролтай делегаты булараҡ, быйылғы Ҡоролтайҙың айырмалы яҡтары тураһында ниҙәр әйтә алаһығыҙ?

Хәлит Хәмзә улы: Һәр Ҡоролтайҙың үҙ бурысы, үҙ маҡсаты бар. Миңә сағыштырыу мөмкинлеге булғас, шуны әйтеп үткем килә: ысынлап та, II Ҡоролтайға әле яңы тойола башлаған унитар тенденциялар, Рәсәйҙә һәм Башҡортостанда кисерелгән демографик көрсөк менән килдек. Ул һүлпәнерәк үткән һымаҡ тойолғайны миңә. Шулай уҡ Ҡоролтайҙар араһы оҙаҡҡараҡ һуҙылды, тип уйлайым. Әлеге Ҡоролтай ойошҡанлы булыуы һәм халыҡтың берҙәмлеге менән айырылып торҙо. Республика етәкселегенең һәм халыҡтың көнүҙәк проблемаларҙы хәл итеүҙә берҙәм ынтылышта булыуы хуплауға лайыҡ. Был юлы Ҡоролтайҙың оло бер байрамға, тантанаға әйләнмәй, эшлекле шарттарҙа, ябайыраҡ үтеүе бик оҡшаны. Шулай уҡ Ҡоролтай рәйесенең йәш, эшлекле һәм рухлы булыуы, көслө сығышы беҙҙең күңелдәрҙә лә киләсәккә ышаныс уятты.
Дөйөм алғанда, йыйындың эстәлеге лә бик көслө булды, алға ҡуйылған бурыстар үтәлеренә ышанам, III Ҡоролтайҙы ҡыйыу һәм ышаныслы шарттарҙа үтте, тип әйтә алам һәм сираттағы ҡоролтайҙы артыҡ һуҙмайынса үткәреү беҙҙең проблемаларҙы ваҡытында хәл итеп барырға булышлыҡ итәсәк.

Иван Иванович Лепехин (1740-1802) - Рәсәй Император фәндәр академияһы академигы һәм уның даими секретаре, медицина докторы, Санкт-Петербург Ирекле иҡтисад йәмғиәте ағзаһы, Дәүләт медицина коллегияһының, Тәбиғәтте тикшереүселәрҙең Берлин һәм Гессен-Гамбург патриотик йәмғиәттәренең почетлы ағзаһы. 1768-1772 йылдарҙа И.И. Лепехин Ырымбур губернаһын өйрәнеү буйынса ойошторолған өс Академик экспедицияның береһенә етәкселек итә. 1770 йылда И.И. Лепехин Ағиҙел йылғаһының уң яҡ яры буйлап килеп, Урал һырты аша уҙа, Яйыҡ, Мейәс, Әй һәм Ҡариҙел йылғаларының башына барып етә, ул ваҡыттағы Ырымбур губернаһының үҙәк райондарында тикшеренеүҙәр алып бара. Уның экспедицияһы утыҙҙан артыҡ завод һәм рудниктарҙа була, байтаҡ ҡына башҡорт ауылдарында һәм йәйләүҙәрендә туҡтап, уларҙың көндәлек тормошона ҡараған мәғлүмәттәр йыя. Академик Лепехин яҙмалары башҡорт этнографияһы өсөн бөгөн дә ҡиммәтле сығанаҡтарҙың береһе булып тора. Экспедиция материалдары "Доктор һәм фәндәр академияһы адъюнкты Иван Лепехиндың Рәсәй дәүләтенең төрлө провинциялары буйлап сәйәхәт көндәлеге яҙмалары" исеме аҫтында бер нисә томда донъя күрә. Һеҙгә ошо яҙмаларҙың башҡорттарға ҡараған өлөшөн тәҡдим итәбеҙ.

... 8-се числола статский советник әфәнде беҙгә ҡыҙыҡлы тамаша әҙерләп ҡуйғайны. Бер башҡортто саҡыртып килтереп, уларҙың солоҡ ағасына менеү ысулын һәм бал менән һыйланырға яратҡан айыуҙарҙан кәрәҙҙе нисек һаҡлауын күрһәтергә ҡушты: урманлы ерҙәрҙә йәшәүсе башҡорттар үҙҙәренең солоҡтарын бейек ҡарағайҙарҙа яһай, һәм уларҙы ваҡыты-ваҡыты менән, яҙын-көҙөн генә ҡараштыра. Улар ағасҡа нәҙек ҡайыштарҙан өс бармаҡ яҫылығында үрелеп, кирәм тип аталған ныҡлы арҡан ярҙамында менә. Ағас олононда аяҡ бармаҡтарын терәрлек ҙур булмаған киртләстәр, йәғни киртек уйыла. Ағасҡа менер өсөн кирәмде олон аша уратып алып, бил һәм һул ҡулбаш аша уҙғарып, остарын тоҡанлап бәйләйҙәр ҙә, ағасҡа аяҡтарҙы терәп, арҡанға салҡан һалынып яталар. Һуңынан арҡанды ҡулдар менән өҫкәрәк ташлай биреп, уға ятҡан көйө өҫкә менергә лә, аҫҡа төшөргә лә була. Балды айыуҙарҙан һаҡлар өсөн күрәләтә көлкөлө ысулдар уйлап табылған. Солоҡ ҡапҡасынан өҫтәрәк бәйләнгән бауға талыҡ тип аталған түмәр аҫып ҡуйыла, ул айыу солоҡҡа менә торған урынға тап килергә тейеш. Түмәр айыуға өҫкә үрмәләргә ҡамасаулағас, ул уны ситкә табан этеп ебәрә. Хәрәкәткә килтерелгән түмәр айыуҙың ҡабырғаһына йә башына бәрелә; үсегеп киткән айыу түмәргә тәпәйе менән нығыраҡ һуғып ебәрә, ә ситкә ныҡ тайпылған түмәр айыуға тағы ла ҡатыраҡ килтереп һуға. Был хурлыҡлы тамаша айыу хәлдән тайғансы, йә булмаһа, түмәр ныҡ бәрелеүҙән айыу осоп төшкәнсе дауам итә.

Бөтә Рәсәй халыҡ иҫәбен алыу сараһында башҡорттарҙың һаны кәмемәҫме икән, тигән уй борсой беҙҙе. Бының сәбәбе - ҡатнаш никахтар. Саф башҡорт төбәге булып һаналған Урал аръяғы райондарында ла ошондай ғаиләләр арта бара.
Кемдер: "Мөхәббәт өсөн кәртә булмаған кеүек, һөйгәндәргә тел дә, дин дә ҡаршылыҡ түгел", - тиергә ашығыр. Уларға яуап итеп, бер ханымдың яҙмышын миҫалға килтерәм...
Ул апай хәҙер алтмышты уҙҙы инде. Заманында "Яраттым мин рус егетен" тип шаяра-көлөп йырлап, урыҫҡа кейәүгә сыға. Светлана һәм Артур тигән балалар үҫтерәләр, икеһе лә тырышып эшләйҙәр. Йорттары һоҡланғыс матур, донъялары етеш, бөтөн. Ошо ханымдың илай-илай һамаҡлауын ишетеп, тетрәнергә тура килде: "Ни бысағыма миңә баҡсаһы, донъяһы?! Ҡартайған көнөмдә ауыҙ тултырып башҡортса һөйләшеп, ҡунаҡтарҙа үҙ телемдә йырлап ултырмағас. Йәш саҡта һиҙелмәй ине, ә өлкәнәйә килә күңелемде ауыр һағыш баҫа. Хатта баш һуҡҡан яҡҡа сығып китке килә..."
Элек-электән икенсе дин кешеһенә кейәүгә сыҡҡан ҡыҙҙарыбыҙ бәддоға алған, ә бына ир-егеттәр иһә урыҫ, украин һ.б. милләт ҡыҙҙарына өйләнеп, мосолман арттырыусы булып һаналған. Хәҙерге ваҡытта нисек һуң? Юғары белемле, тормошта күп нәмәгә өлгәшкән һәм өлгәшәсәк башҡорт егеттәре мәрйәләргә өйләнеп, милләтен юҡҡа сығара.
Миңә таныш ғаиләлә өс бала тәрбиәләнә. Аталары - башҡорт, әсәләре - мәрйә. Саф башҡорт фамилияһына Ольга, Владимир, Ирина тигән исемдәрҙең эйәреп килеүе сәйер яңғырай. Ул ғына түгел, был өс бала ла, паспорт алырға ваҡыты еткәс, милләтен урыҫ тип күрһәткән, өсөһө лә сиркәүҙә суҡындырылған. Өлкән ҡыҙҙары кейәүгә башҡорт егетенә сығып, уның фамилияһына күсте. Атаһы башҡорт булыуына ҡарамаҫтан, ҡыҙып-ҡыҙып үҙенең мәрйә булыуын иҫбатлай. Бер саҡ хатта: "Я башкирят терпеть не могу", - тип ысҡындырҙы. Быны ишетеп телһеҙ ҡалған кешеләрҙең: "Һуң, ирең башҡорт бит!" тиеүенә, йәш кәләш иҫе лә китмәй: "Это вопрос времени", - тип кенә ебәрҙе.
Ысынлап та, ғәрлеге ни тора! Һинең илеңә баҫып инеп, ереңә хужа булыуҙарынан тыш, милләтеңде мыҫҡыл итәләр, һай аҡыллы ир-егеттәребеҙҙе маңҡортҡа әүерелдерәләр.

«Әзербайжан республикаһының Баҡы ҡалаһында йәшәүсе башҡорт диаспораһының шашыныуы барлыҡ сиктәрҙе ашып китте. Башҡорттарҙың башбаштаҡлығының һуңғы нөктәһе - улар үҙҙәренә эш буйынса килгән әзербайжан егеттәрен һыу эскеһыҙ итеп туҡмап, милицияға тапшырғандар».
Әзербайжандың үҙәк гәзитендә ошондай мәғлүмәт баҫылған, тиһәләр, һис кем ышанмаҫтыр, моғайын. Ошо уҡ ваҡытта үрҙә яҙылғандарҙың тап киреһе Башҡортостандың башҡорттар иң күп йәшәгән төбәге - Баймаҡ районында, Баймаҡ ҡалаһында булды. Бында башҡорт ерендә йәшәүсе әзербайжан диаспораһы тарафынан башҡорт егеттәре туҡмала.
Баймаҡ техник хеҙмәтләндереү станцияһын тотоусы Азамат Әхмәтов үҙенең бәләгә тарыу тарихын түбәндәгесә бәйән итә:
- Яҙын үҙебеҙ һатып алған бинаны һүтеп, швеллерҙарын алып китергә йөрөгән әзербайжандарҙы һәм уларҙың эшселәрен тоттоҡ. Был ваҡиға буйынса беҙ милицияға уғрылыҡ хаҡында ғариза яҙып һалдыҡ. Тик, күпмелер ваҡыт үткәс, әзербайджандар беҙгә:»Маташмағыҙ - беҙ барыһы өсөн дә түләнек. Бинаны беҙгә бүләк иттеләр. Милиция ла енәйәт эше ҡуҙғытырға нигеҙ юҡ, тип ҡарар ҡабул итте инде»,- тип әйттеләр.
Икенсе уғрылыҡ осрағы күптән түгел булды. 25-27-се июндәрҙә, беҙҙең эш урынында булмауҙан файҙаланып, кемдер тимер-бетон плиталарҙы урлап киткән ине. Тәүге осраҡтағыса, эҙҙәр был юлы ла әзербайжандарға илтмәҫме, тип, уларға барҙыҡ.
Баймаҡ СТО - һы хужалары Азамат Әхмәтов, Әхмәт Хөсәйенов һәм уларҙың дуҫы Нурмөхәмәт Бикбирҙин Баймаҡтың осонда урынлашыусы, әлеге ваҡытта әзербайжандарҙың шәхси милке булған «Баймаҡ-ит» ит комбинатына юл тота.
- «Баймаҡ-ит» иттең ҡапҡаһы асыҡ, һаҡсылары күренмәй ине. Шуға ла беҙ машина менән төпкәрәк, төҙөлөш майҙанына, эшләп йөрөгән кешеләр янына килеп туҡтаныҡ. Сөләймән исемле әзербайжанға, һөйләшер кәрәк ине, тигәс, ул беҙҙе офисҡа инергә саҡырҙы. Офисҡа инеп барғанда, күҙ ҡырыйы менән генә ит комбинатының ҡапҡаларын ябып, беҙҙе бикләгәндәрен абайлап ҡалдым. Шулай ҙа, ул-был нәмә уйламай, офисҡа индек. Сөләймән, инеп барышлай, үҙенең янындағы иптәшенә милиция саҡырырға бойорҙо.

Бала тыуа—донъяға яңы кеше килә. Башҡорттар борон-борондан сабыйҙы иң ҙур байлыҡ тип ҡабул иткән. Һәр бала үҙ өлөшө, үҙ бәхете менән тыуа, тип һанаған ата-бабаларыбыҙ. Сабый—ырыуҙы, нәҫелде дауам итеүсе лә, ғаиләгә йән һәм йәм өрөүсе лә. Бала донъяға килгәс тә (ҡай бер ғаиләләрҙә хатта унан да алда) ата-әсә уға исем уйлай башлай. Һәр кем сабыйына күңеленә ятҡан исемде ҡушырға тырыша. Элек-электән халҡыбыҙ был эшкә бик яуаплы ҡарап, мәғәнәле, матур исемдәргә өҫтөнлөк биргән.

Балаға исем һайлағанда, төрлө сәбәптәр иҫәпкә алынған. Сабый тыуған ваҡытҡа ҡарап, иртәнсәк тыуһа—Таңсулпан, Таңһылыу, Сулпан, Зөһрә, көндөҙ тыуһа—Көнһылыу, Көнсыуаҡ, төндә тыуғандарға Айһылыу, Айбикә, байрам мәлендә донъяға килгән сабыйҙарға Байрамғол, Байрамбикә, дини календарь буйынса тыуған айына ҡарап Рамаҙан, Зөлхизә тигән исемдәр һайлағандар.

Шулай уҡ исем ҡушҡанда ата-әсә балаһына ҡарата булған теләктәрен дә еткерергә тырышҡан. Мәҫәлән, ҡояш кеүек матур булһын тип—Нур, Нурия, Нураниә, Нуриҙә; гөл-сәскә кеүек гүзәл булһын тип гөл һүҙе булған исемдәрҙе һайлағандар. Балаға пәйғәмбәрҙәр, уларҙың ҡыҙҙары кеүек изге булһын тип уларҙың исемдәрен ҡушыу йолаһы ла бар: Мөхәмәт, Ильяс, Нух, Фатима, Ғәйшә һ.б. Был исемдәр барыһы ла балаға ҡарата булған һөйөүҙе, изге теләктәрҙе сағылдыра.

Әлбиттә, беҙҙең көндәрҙә лә балаға саф башҡорт, боронғо мосолман исемдәрен ҡушыу өҫтөнлөк ала башланы. Быныһы ҡыуаныслы хәл, ләкин күңелде ҡырған күренештәр ҙә бар шул. Һуңғы йылдарҙа беҙҙең өсөн ят булған, мәғәнәләре аңлашылмаған исемдәр күбәйеп китте. Мәҫәлән, Каролина, Юстина, Христиалла, Аэлина, Аэлита, Сильвия, Милена, Ролан, Рунар, Реналь һ.б. исемдәрҙең мәғәнәһен аңлатыуы ҡыйын. Шулай уҡ зәңгәр экрандарҙа барған киносериалдар геройҙарының исемдәрен ҡушыу, йә булмаһа, баланың ата-әсәһенең исемдәрен ҡушып, яңы исем яһау модаға әйләнеп китте.

Һүҙемде йомғаҡлап шуны әйтер инем: борон-борондан ата-бабаларыбыҙ исемдең мәғәнәһенә ҙур әһәмиәт биргән, сөнки ул кешенең яҙмышына тәьҫир итә, уны билдәләй, холҡона ла йоғонто яһай, тип һанаған улар. Ата-әсәләр, ошоно иҫегеҙҙән сығармаһағыҙ ине, тигән теләктә ҡалам.

Атайсал